Patron

O bibliotece

drzeworyt01    Cechą przewodnią jego kolekcji było zilustrowanie w dziełach graficznych historii narodowej od jej początków legendarnych aż po czasy mu współczesne. O swoim kolekcjonerstwie mówił: „…nie samo tylko zamiłowanie pięknych rzeczy powodowało mnie do zbierania, ale obowiązek. Zbieram więc (…) wszystko co z krajem naszym ma styczność”.

    4 marca b. r. w naszej placówce odbyła się konferencja, podczas której pragnęliśmy przybliżyć kolejne aspekty działalności Rodu Pawlikowskich – rodu, z którego wywodzi się nasz patron. Jako placówka nosząca imię tego znamienitego przedstawiciela Pawlikowskich, czujemy się zobowiązani do propagowania wiedzy na temat historii Rodu oraz ich wkładu w rozwój kultury i sztuki polskiej.

    Głównym prelegentem konferencji był Grzegorz Graff – kustosz Działu Sztuki Ludowej Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Tematem jego wystąpienia był zbiór drzeworytów ludowych Józefa Gwalberta Pawlikowskiego, które kolekcjonował nasz patron w I poł. XIX wieku.
Referent przybliżył historię kolekcji drzeworytów ludowych J. G. Pawlikowskiego, która zaliczana jest przez badaczy sztuki ludowej do najstarszej w Polsce. W jej skład bowiem wchodzą unikalne zabytki datowane na przełom XVIII i XIX wieku (wizerunki Matki Boskiej, Chrystusa, świętych i aniołów oraz jeden drzeworyt o tematyce świeckiej - przedstawiał żołnierzy w mundurach grenadierów napoleońskich).

drzeworyt02Zgromadzona w Medyce kolekcja 143 drzeworytów, w 1921 roku trafiła do Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie jako dar Jana Gwalberta Pawlikowskiego. Po drugiej wojnie światowej nie były znane jej losy. Istniało podejrzenie, iż zawierucha wojny i przemieszczenie granic państwowych spowodowały jej bezpowrotną utratę. Dopiero w 2012 roku, po siedemdziesięciu latach od zaginięcia kolekcji, kustosze z Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie (Grzegorz Graff, Beata Skoczeń - Marchewka, Grażyna Mosio) odnaleźli prawie cały i dobrze zachowany zbiór 141 odbitek w zbiorach Narodowej Biblioteki Ukrainy im. Wasyla Stefanyka we Lwowie. W 2014 roku udało się sprowadzić je do Krakowa i pierwszy raz pokazać całość na wystawie "Spotkanie". Został opublikowany także obszerny katalog z reprodukcjami tych unikalnych dzieł (Spotkanie : drzeworyty ludowe z kolekcji Józefa Gwalberta Pawlikowskiego zachowanej we Lwowie : [praca zbiorowa] / [pod red. Beaty Skoczeń-Marchewki]. - Kraków : Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli, 2014).
W ten sposób zabytki sztuki i estetyki poprzednich pokoleń, a także zasługi kolekcjonerskie Pawlikowskiego, znalazły się we współczesnym obiegu inspirując kolejne pokolenie miłośników historii.
Niezwykle interesujący wykład p. Grzegorza Graffa, wzbogacony prezentacją multimedialną ukazującą zdjęcia najciekawszych drzeworytów spotkał się z ciepłym przyjęciem ze strony słuchaczy.

    Następnie organizatorzy spotkania zaprosili zebranych do obejrzenia programu słowno – muzycznego pt. „Nasze małe ojczyzny” w wykonaniu uczniów z Gimnazjum im. Jana Gwalberta Pawlikowskiego w Medyce. Uczniowie recytowali wiersze i śpiewali pieśni o ojczyźnie, przytaczali fragmenty ukazujące historię Medyki – małej ojczyzny Pawlikowskich. W tym nastrojowym programie dało się odczuć również klimat lat świetności Rodu Pawlikowskich. Wszyscy zgromadzeni byli pod dużym wrażeniem poziomu artystycznego tego słowno - muzycznego występu.

    Kolejny wykład zatytułowany „Motywy ludowe w twórczości religijnej Anieli (Leli) z Wolskich Pawlikowskiej (1901 – 1980)” wygłosiła dr Marta Trojanowska z Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu.

drzeworyt03Na początku referentka przedstawiła sylwetkę Leli Pawlikowskiej, jej krótki szkic biograficzny, a następną część wykładu poświęciła twórczości Anieli. Szczegółowo omówiła największe artystyczne osiągnięcie Leli - tekę graficzną „Bogurodzica” zawierającą dziesięć ręcznie kolorowanych linorytów poświęconych polskim świętom Maryjnym (opublikowana w latach trzydziestych XX wieku). Pani dr Trojanowska podkreśliła, że artystka tworząc tekę, inspirowała się polską sztuką ludową - wycinankami i malowidłami na szkle, a szczególnie sztuką Podhala. Stylistyka i tematyka teki wpisuje się w nurt stylu art déco i nawiązuje do dzieł czołowych polskich grafików i malarzy tworzących w tym duchu.
Wykład spotkał się z wielkim uznaniem ze strony słuchaczy, którzy po jego zakończeniu podkreślali profesjonalizm prowadzącej. Byli pod wrażeniem jej zaangażowania i entuzjazmu.

    Na zakończenie konferencji uczestnicy wysłuchali referat pt.: „Drzeworyt jako etap historycznego rozwoju książki”, który wygłosiła Dorota Markocka - pracownik PBW w Przemyślu. Wykład dotyczył historii książki w XV wieku. Prelegentka zapoznała słuchaczy z techniką i metodami wytwarzania książki drzeworytowej oraz jej rodzajami, tematyką treściową a także kręgiem odbiorców. Przedstawiła również najbardziej reprezentatywne dzieła, które powstały w tym okresie. Uzupełnieniem wystąpienia był krótki film ilustrujący produkcję średniowiecznych kart do gry oraz materiał ikonograficzny ukazujący omawiane dzieła.
Referentka podkreśliła, że drzeworyt był nie tylko wytworem sztuki ludowej, ale także formą książki: pośrednią między iluminowanym kodeksem rękopiśmiennym a ilustrowaną książką drukowaną ruchomymi czcionkami. Wprawdzie jako książka drzeworytowa (lub inaczej ksylograf) zaistniał na krótko w dziejach kultury, to przetrwał do dnia dzisiejszego jako element folkloru regionalnego.
Wykład p. Doroty Markockiej wzbogacony prezentowanymi materiałami dydaktycznymi był niezwykle interesujący i spotkał się z wyrazami uznania ze strony słuchaczy.

    Na koniec uczestnicy konferencji mieli okazję obejrzeć wystawę ukazującą ilustracje najważniejszych i najciekawszych drzeworytów ludowych z kolekcji Józefa Gwalberta Pawlikowskiego.

    Konferencja upamiętniająca piąta rocznicę nadania imienia bibliotece spotkała się z dużym zainteresowaniem oraz wysoką oceną jej uczestników. Była dla nich wspaniałą okazją do poznania wybitnej osobowości i działalności społecznej naszego patrona. Dla wielu osób była też okazją do zachwycenia się jego pasjami kolekcjonerskimi, jego ogromnym zaangażowaniem w rozwój kultury polskiej i ocalenie jej dla potomności.

    Serdecznie dziękujemy współorganizatorom konferencji za pomoc i zaangażowanie: Władysławowi Bukowskiemu - Przewodniczącemu Rady Miejskiej w Przemyśluoraz Dyrektorowi Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej w Przemyślu, Waldemarowi Wigluszowi - Członkowi Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu, a także Gerardowi Szczygłowi zeStowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Medyckiej.

    Szczególne podziękowania kierujemy do Józefa Jana Pawlikowskiego – syna Kaspra – seniora Rodu, który zaszczycił nas swoją obecnością i niewątpliwie podniósł rangę konferencji.

    Dziękujemy przybyłym na konferencję bibliotekarzom bibliotek szkolnych, nauczycielom oraz uczniom. Przybyli do nas również zawsze niezawodni i wspierający nasze inicjatywy goście honorowi: Janusz Hamryszczak – Zastępca Prezydenta Miasta Przemyśla, Adam Łoziński – Przewodniczący Komisji Edukacji Rady Miejskiej w Przemyślu, Barbara Łapka – Naczelnik Wydziału Kultury Urzędu Miasta Przemyśla, Zdzisław Szeliga – Rzecznik Starosty Przemyskiego, Piotr Pilch – Dyrektor przemyskiego Oddziału PCEN w Rzeszowie, Marek Mikrut – Wicedyrektor MNZP w Przemyślu, dr Grażyna Stojak – Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Przemyślu.

    Jednocześnie składamy podziękowania tym, którzy z powodu obowiązków służbowych (dr Tomasz Kulesza – Poseł na Sejm RP, Anna Żarów – Dyrektor Biblioteki Pedagogicznej w Tarnobrzegu) nie mogli uczestniczyć w tym wydarzeniu, ale z treści pism, jakie zechcieli przesłać wiemy, że doceniają podjętą przez bibliotekę inicjatywę.

Tekst: Agnieszka Biedroń
Fot. Marta Głogowska

 

{AG}2015/03rocznica/galeria{/AG}

Autor: ImieT81 NazwiskoT81