Rocznica pierwszej deportacji Polaków w głąb Rosji

Rocznice i Święta

Pierwsza deportacja Polaków w głąb Rosji - 10 lutego 1940 r.


Transport więźniów odkrytymi ciężarówkami po drodze z drewnianych okrąglaków w okolicy Kotłasu w lutym 1940 r.
Rys. nieznanego łagiernika. Źródło: https://ipn.gov.pl


Pierwsza fala masowych deportacji ludności polskiej przez Armię Czerwoną, z miejscowości zajętych po 17 września 1939 r., miała miejsce 10 lutego 1940 r.

Jej ofiarą padli główne tzw. „spiecpieriesieliency-osadniki” czyli: osadnicy wojskowi, leśnicy, pracownicy PKP, urzędnicy wykonujący. Wybór dla przesiedleńców wydać mieć sens - zarówno osadnicy wojskowi, jak i leśnicy posiadają broń i według Sowietów mogli z niej skorzystać w każdej chwili, stając się zagrożeniem dla władz komunistycznych.

Oficjalną wyłączną wypędzenia i przeniesienia był rozkaz NKWD ZSRR nr 001223 z dnia 11 października 1939 r. oraz załączona do niego „Instrukcja o zwykłej deportacji elementu antyradzieckiego” . Przebieg deportacji nadzorował skuteczny Wsiewołod Mierkułow- zastępca szefa NKWD Ławrientija Berii.

Akcja ta się dzieje w sytuacjach, które dla wielu wypadną wyrokiem śmierci. Z jednej strony zauważyła się do tego sięgająca nawet minus 40 stopni temperatury zewnętrznej, z drugiej- barbarzyństwa oficerów sowieckich. Deportowane rodziny dostawały kilka minut na spakowanie się i przygotowanie do wykonania podróży w nieznane. Transport na wschód odbywa się koleją i przez blisko miesiąc, po czym deportowani obywatele polscy muszą osiągnąć ostateczny cel służby, zwykle- na saniach lub stopie. Na miejscu cierpieli i umierali z tego powodu, że praca, choroba, brak ochrony i wielu chorób.

Według danych NKWD podczas deportacji w 1940 r. do północnej Rosji i środkowej Syberii przewieziono około 140 tys. ludzi.



Wybrane źródła informacji:

  • Deportacje i przemieszczenia ludności polskiej w głąb ZSRR : 1939-1945 : przegląd piśmiennictwa / pod red. Tadeusza Walichnowskiego; wybór i oprac. Grażyna Doktór, Kazimierz Podhorski, Teresa Staliś. - Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989.
    Przemyśl GP 108478
    Lubaczów GL 36020
    Jarosław 1J 46688
  • Losy Polaków w ZSRR w latach 1939-1986 / Julian Siedlecki; z przedm. Edwarda Raczyńskiego. - Gdańsk : "Graf", 1990.
    Przeworsk GK 36717
  • Na nieludzką ziemi [Film] : wywózki na Sybir : w 70 rocznicę deportacji / scen. ja reż. Mirosław Majkowski ; org. zarządzam. inscen. Adam Halwa, Małgorzata Dachnowicz, Mirosław Majkowski. - Rzeszów : TVP, 2011.
    Przemyśl EP 816
  • Sybiracy / [opr. czerwony. Krystyna Wróblewska i in.]. - Rzeszów: Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli, 2010.
    Przemyśl GP 103046
    Jarosław 1J 54966
    Lubaczów GL 47940

    Przeworsk GK 51047
  • Deportacje sowieckie - Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku

Autor: Mariusz Bąk